दैनंदिन जीवनात Notary, Notary Public, Legal Documents, Affidavit, Property Documents, Agreement, Power of Attorney यांसारख्या संज्ञा वारंवार ऐकायला मिळतात. बँक, न्यायालय, मालमत्ता व्यवहार किंवा विविध शासकीय कामांसाठी अनेकदा कागदपत्रे नोटरीकडून प्रमाणित (Notarized) करून घेणे आवश्यक असते. पण नेमकी नोटरी म्हणजे काय आणि तिचे महत्त्व काय, हे अनेकांना माहिती नसते.
नोटरी म्हणजे काय?
नोटरी (Notary Public) ही केंद्र किंवा राज्य सरकारकडून अधिकृतपणे नियुक्त केलेली कायदेशीर अधिकारी व्यक्ती असते. तिचे मुख्य काम म्हणजे कागदपत्रांवरील स्वाक्षऱ्या प्रमाणित करणे, शपथपत्र (Affidavit) तयार करणे, दस्तऐवजांची सत्यता पडताळणे आणि कायदेशीर व्यवहारांमध्ये विश्वासार्हता निर्माण करणे.
365 दिवसांची वैधता, अनलिमिटेड डेटा; Vi चा नवीन रिचार्ज प्लॅन, जाणून घ्या किंमत
भारतामध्ये Notaries Act, 1952 अंतर्गत नोटरीची नियुक्ती केली जाते.
नोटरीची गरज कधी पडते?
खालील कामांसाठी नोटरीची आवश्यकता भासू शकते:
- शपथपत्र (Affidavit) तयार करणे
- भाडेकरार (Rent Agreement)
- पॉवर ऑफ अॅटर्नी (Power of Attorney)
- मालमत्ता व्यवहाराशी संबंधित कागदपत्रे
- बँक कर्ज (Loan Documents)
- विमा (Insurance Claim)
- पासपोर्ट, व्हिसा आणि परदेशी शिक्षणासाठी कागदपत्रे
- कोर्टात सादर होणारे काही दस्तऐवज
नोटरी आणि रजिस्ट्रेशनमध्ये काय फरक?
अनेक जण नोटरी आणि रजिस्ट्रेशन एकच समजतात. प्रत्यक्षात तसे नाही.
नोटरी म्हणजे दस्तऐवजावरील स्वाक्षरी किंवा घोषणेची कायदेशीर पुष्टी करणे. तर Registration म्हणजे संबंधित सरकारी कार्यालयात दस्तऐवजाची अधिकृत नोंद करणे. काही दस्तऐवजांसाठी फक्त नोटरी पुरेशी असते, तर काही व्यवहारांसाठी नोंदणी (Registration) बंधनकारक असते.
नोटरी शुल्क किती असते?
नोटरीचे शुल्क कागदपत्राच्या प्रकारानुसार बदलते. सामान्य शपथपत्र किंवा घोषणापत्रासाठी शुल्क कमी असते, तर काही विशेष कायदेशीर दस्तऐवजांसाठी अधिक शुल्क आकारले जाऊ शकते. अधिकृत शुल्क शासनाच्या नियमांनुसार निश्चित केलेले असते.
निष्कर्ष
नोटरी ही कायदेशीर प्रक्रियेतील अत्यंत महत्त्वाची सेवा आहे. Legal Verification, Document Authentication, Affidavit, Property Agreement, Power of Attorney, Loan Documents आणि इतर अनेक कायदेशीर कामांसाठी नोटरीची आवश्यकता भासते. कोणत्याही महत्त्वाच्या दस्तऐवजावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी त्याची आवश्यकता समजून घेणे आणि अधिकृत नोटरीकडूनच कागदपत्रे प्रमाणित करून घेणे हा सुरक्षित पर्याय आहे.
टीप: प्रत्येक दस्तऐवजासाठी नोटरी पुरेशी असेलच असे नाही. काही व्यवहारांसाठी कायद्यानुसार नोंदणी (Registration) अनिवार्य असते. त्यामुळे आवश्यक असल्यास कायदेतज्ज्ञ किंवा अधिकृत नोटरीचा सल्ला घ्यावा.
