पितृपक्ष हा पूर्वजांचे स्मरण करण्याचा काळ मानला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार या कालावधीत पितरांच्या स्मरणार्थ तर्पण, श्राद्ध, पिंडदान आणि दानधर्म केला जातो. पूर्वजांच्या मृत्यूच्या तिथीनुसार श्राद्ध करण्याची परंपरा असून, या काळात गरजू व्यक्ती तसेच प्राणी-पक्ष्यांना अन्न देण्यालाही महत्त्व दिले जाते.
त्याचबरोबर काही मांगलिक कार्ये, तामसिक आहार आणि काही दैनंदिन गोष्टी टाळाव्यात, असे धार्मिक मत आहे. पितृपक्षात नेमके काय करावे आणि कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात, हे येथे जाणून घेऊया.
तर्पण आणि जल अर्पण
धार्मिक परंपरेनुसार पितृ पक्षात पितरांना तर्पण आणि जल अर्पण केले जाते. कुशा आणि काळे तीळ मिसळलेल्या पाण्याने तर्पण करण्याची पद्धत सांगितली जाते. हे विधी पूर्वजांच्या स्मरणार्थ आणि त्यांच्या प्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी केले जातात.
तिथीनुसार श्राद्ध आणि पिंडदान
पूर्वजांच्या मृत्यूच्या तिथीनुसार श्राद्ध आणि पिंडदान करण्याची परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार हे विधी दुपारच्या कुतप किंवा अपराह्न काळात केले जातात. कुटुंबाच्या परंपरेनुसार विधींच्या पद्धती वेगवेगळ्या असू शकतात.
पंचबलीला महत्त्व
पितृपक्षातील श्राद्धाच्या भोजनातून गाय, कुत्रा, कावळा, देवता आणि मुंग्या यांच्यासाठी अन्नाचा काही भाग काढण्याची परंपरा आहे. याला पंचबली असे म्हटले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार या माध्यमातून विविध जीवांप्रती आदर आणि अन्नदान केले जाते.
दानधर्म आणि भोजन
या काळात ब्राह्मणाला आदरपूर्वक भोजन देणे आणि आपल्या क्षमतेनुसार अन्नधान्य, वस्त्र, तीळ किंवा दक्षिणा दान करण्याची धार्मिक परंपरा आहे. घराच्या दारात एखादा गरजू व्यक्ती, प्राणी किंवा पक्षी आल्यास त्याला अन्न-पाणी देण्याचेही महत्त्व सांगितले जाते.
मांगलिक कार्ये टाळण्याची मान्यता
धार्मिक मान्यतेनुसार पितृपक्षात विवाह, साखरपुडा, मुंज आणि गृहप्रवेश यांसारखी मांगलिक कामे करणे टाळले जाते. नवीन वाहन किंवा वस्त्रांची खरेदीही या काळात करू नये, असे काही ठिकाणी सांगितले जाते.
तामसिक आहार टाळण्याची परंपरा
पितृपक्षात सात्त्विक आहार घेण्यावर भर दिला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार मांसाहार आणि मद्यपान टाळण्यासोबतच काही परंपरांमध्ये कांदा, लसूण, वांगी आणि काही इतर पदार्थांचे सेवनही टाळले जाते.
वाद-विवाद आणि राग टाळा
या काळात घरातील वातावरण शांत ठेवावे. राग, भांडण आणि वाद-विवाद टाळण्यासोबतच घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती आणि आई-वडिलांचा आदर करावा, असे सांगितले जाते.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)
