राष्ट्रीय परीक्षा संस्था (NTA) 2026 पासून NEET, JEE यांसारख्या देशातील महत्त्वाच्या प्रवेश परीक्षांमध्ये फेस रिकग्निशन( चेहरा ओळख) तंत्रज्ञान वापरण्याची योजन आखात आहे.
या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता वाढवणे आणि फसवणूकसारखे गैरप्रकार थांबवणे हा आहे, अशी माहिती सूत्रांनी PTI ला दिली आहे.
या नव्या नियमानुसार, उमेदवारांना अर्ज भरताना लाईव्ह फोटो अपलोड करावा लागू शकतो. यामुळे अर्ज करणारी व्यक्ती खरी उमेदवार आहे की नाही, याची खात्री करता येईल आणि दलाल किंवा फसवणूक करणाऱ्यांवर आळा बसेल, असे अधिकाऱ्याचे म्हणणे आहे.
या निर्णयामागे NEET 2025दरम्यान राबविण्यात आलेला एक प्रायोगिक उपक्रम करणीभूत ठरला आहे. दिल्लीतील काही परीक्षा केंद्रांवर आधार-आधारित फेशियल रेकग्निशन ऑथेंटिकेशन चाचणी म्हणून वापरण्यात आले. हा प्रयोग UIDAI, NIC आणि NTA यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून केला गेला असता.
पायलट प्रोजेक्टचे निकाल सकारात्मक आल्यानंतर, एनटीए २०२६ पासून देशभरातील इतर प्रमुख प्रवेश परीक्षांमध्ये ही प्रणाली लागू करण्यास तयार आहे. चेहऱ्याच्या बायोमेट्रिक तंत्रज्ञानामध्ये, उमेदवाराच्या चेहऱ्याच्या वैशिष्ट्यांचा अभ्यास कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) वापरून केला जातो आणि नंतर डेटा माहितीमध्ये एकत्रित केला जातो. परीक्षा केंद्रात प्रवेश करण्यापूर्वी, उमेदवाराची ओळख थेट चेहरा स्कॅन करून तपासली जाईल
केंद्र सरकारने स्थापन केलेल्या राधाकृष्णन समितीच्या शिफारशींनुसार हा बदल करण्यात आला आहे. NEET-UG २०२४ मधील कथित कागदपत्रांच्या पार्श्वभूमीवरच समितीची नियुक्ती करण्यात आली असती. इस्रोचे माजी अध्यक्ष आर. राधाकृष्णन यांच्या नेतृत्वाखालील समितीने परीक्षा व्यवस्थेत तांत्रिक सुधारणा, मजबूत सुरक्षा व्यवस्था आणि संस्थात्मक बदल सुचवले आहेत.
तात्काळ उपाययोजनांमध्ये एनटीएचे कामकाज सुधारणे आणि नोंदणी, परीक्षा आणि हस्तांतरण टप्प्यावर अनेक पातळ्यांवर बायोमेट्रिक पडताळणी लागू करणे समाविष्ट आहे. दीर्घकाळात, समितीने डिजीयात्राच्या प्रत्यक्ष बायोमेट्रिक-सक्षम डिजिटल परीक्षा आयोजित करण्यासाठी “डिजी-परीक्षा” नावाचा एक स्वतंत्र व्यासपीठ विकसित करण्याची शिफारस केली आहे.
