भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) Paytm Payments Bank Ltd. ला शेड्युल्ड बँकांच्या यादीतून बाहेर काढले आहे. बँकेचा परवाना रद्द केल्यानंतर आणि दिल्ली उच्च न्यायालयाने बँक बंद करण्याचे आदेश दिल्यानंतर RBI कडून ही कारवाई करण्यात आली आहे.
त्यामुळे Paytm वापरणाऱ्या ग्राहकांवर याचा नेमका काय परिणाम होणार, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
RBI ने Paytm वर कारवाई का केली?
RBI ने ७ ऑक्टोबर रोजी Paytm Payments Bank ला RBI Act, १९३४ च्या Second Schedule मधून वगळल्याची माहिती दिली. या यादीत समाविष्ट असलेल्या बँकांना अनुसूचित बँकांचा दर्जा मिळतो आणि RBI च्या नियमांनुसार त्यांना काही विशेष बँकिंग सुविधा उपलब्ध होतात.
मात्र, Paytm Payments Bank वरील ही कारवाई अचानक झालेली नाही. RBI ने मार्च २०२२ मध्येच PPBL ला नवीन ग्राहक जोडण्यास मनाई केली होती. त्यानंतर जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२४ मध्ये बँकेवर नवीन ठेवी स्वीकारणे, क्रेडिट व्यवहार आणि वॉलेटमध्ये पैसे भरणे यासह अनेक प्रकारचे निर्बंध लागू करण्यात आले होते.
एप्रिलमध्येच बँकिंग परवाना झालेला
RBI ने एप्रिल २०२६ मध्ये Paytm Payments Bank चा बँकिंग परवाना रद्द केला होता. केंद्रीय बँकेच्या म्हणण्यानुसार, बँकेचे कामकाज नियामक नियमांशी सुसंगत नव्हते. त्यामुळे बँक आणि तिच्या ठेवीदारांच्या हितावर परिणाम होत असल्याचे RBI ने स्पष्ट केले होते. त्यानंतर दिल्ली उच्च न्यायालयाने Paytm Payments Bank बंद करण्याचे आदेश दिले.
ग्राहकांच्या पैशांचे काय होणार?
Paytm Payments Bank च्या ग्राहकांसाठी सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे त्यांच्या बँक खात्यातील पैशांचे काय होणार? RBI ने एप्रिलमध्ये स्पष्ट केले होते की, Paytm Payments Bank कडे आपली संपूर्ण जमा देणी फेडण्यासाठी पुरेशी रोकड उपलब्ध आहे. त्यामुळे winding-up प्रक्रियेदरम्यान ग्राहकांच्या ठेवी परत करण्याची बँकेची क्षमता असल्याचे केंद्रीय बँकेने सांगितले होते. म्हणजेच, बँक बंद करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली असली तरी ग्राहकांच्या ठेवींवर परतावा मिळण्याबाबत RBI ने पुरेशी तरलता उपलब्ध असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
Paytm UPI सेवा बंद होणार का?
नाही. Paytm Payments Bank वर झालेल्या या कारवाईचा Paytm च्या UPI सेवांवर थेट परिणाम होणार नाही. Paytm चे UPI व्यवहार केवळ Paytm Payments Bank वर अवलंबून नसून कंपनीने मल्टी-बँक व्यवस्था स्वीकारली आहे. त्यामुळे Paytm अॅपवरील UPI सेवा सुरू राहणार आहेत.
QR कोड, Soundbox आणि इतर सेवा सुरू राहणार
कंपनीच्या माहितीनुसार, Paytm वापरणाऱ्या ग्राहकांना सध्या मोठा बदल जाणवणार नाही. Paytm अॅप, UPI, QR पेमेंट, Soundbox, कार्ड मशीन आणि Payment Gateway यांसारख्या सेवा सुरू राहतील. त्यामुळे Paytm Payments Bank ला अनुसूचित बँकांच्या यादीतून वगळण्याचा RBI चा निर्णय हा मुख्यतः बँकेच्या नियामक दर्जाशी आणि बंद करण्याच्या प्रक्रियेशी संबंधित आहे. Paytm च्या दैनंदिन UPI पेमेंट सेवांवर त्याचा थेट परिणाम होणार नसल्याचे कंपनीकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.
