पेट्रोलच्या किमती, कच्च्या तेलाचे अर्थशास्त्र आणि इंधनासाठी इतर देशांवर अवलंबून राहणे-या संपूर्ण परिस्थितीत ‘इथेनॉल’ एक महत्त्वाचा घटक म्हणून समोर आला आहे. E20 पेट्रोलबाबतची चर्चा स्थिरावत असतानाच, आता सरकारने E85 आणि E100 इंधनावर चालणाऱ्या वाहनांसाठी मार्ग मोकळा केला आहे.
याचा अर्थ असा की, भविष्यात गाड्यांची इंजिने शुद्ध किंवा मिश्रित पेट्रोलवर अवलंबून राहण्याऐवजी, पूर्णपणे इथेनॉलवर चालू शकतील. मात्र, यात एक अट आहे: तुम्ही तुमच्या सध्याच्या पेट्रोल कारमध्ये थेट E100 इंधन भरू शकत नाही. हे केवळ अशा वाहनांमध्ये शक्य असेल, जी विशेषतः अशा इंधनासाठी तयार केली गेली आहेत. सरकारच्या या निर्णयाचा नेमका अर्थ काय आहे, ते समजून घेऊया.
सरकारने ‘सेंट्रल मोटर व्हेइकल्स रूल्स’ (केंद्रीय मोटार वाहन नियम) मध्ये सुधारणा करून E85 आणि E100 इथेनॉल-आधारित इंधनावर चालणाऱ्या वाहनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने २३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एक अधिसूचना जारी केली, ज्याद्वारे ‘सेंट्रल मोटर व्हेइकल्स रूल्स, १९८९’ मध्ये सुधारणा करून त्यात E85 आणि E100 इंधनांशी संबंधित तरतुदींचा समावेश करण्यात आला आहे. यामुळे वाहन उत्पादकांसाठी विशेषतः इथेनॉलवर चालणारी ‘फ्लेक्स-फ्यूल’ वाहने विकसित करण्याचा आणि ती बाजारात आणण्याचा कायदेशीर मार्ग मोकळा झाला आहे.
मात्र, याचा अर्थ असा नाही की तुम्ही तुमच्या सध्याच्या पेट्रोल कारमध्ये जास्त इथेनॉल असलेले इंधन वापरू शकता. असे करण्यासाठी, वाहन विशेषतः अशा इंधनासाठी डिझाइन केलेले आणि प्रमाणित असणे आवश्यक आहे. नियमांमध्ये नेमके काय बदल करण्यात आले आहेत?
सरकारने जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार, नियम ११५ (जो उत्सर्जन मानके, इंधनाची गुणवत्ता आणि वाहन चाचणीशी संबंधित आहे) मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे. विविध उप-नियमांमध्ये आता E85 आणि E100 चा उल्लेख समाविष्ट करण्यात आला आहे, ज्यामुळे १००% बायो-इथेनॉलवर चालणाऱ्या वाहनांच्या चाचणी आणि प्रमाणिकरणासाठी स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे निश्चित झाली आहेत. भारतीय बाजारपेठेत E100-सुसंगत वाहने आणण्याची तयारी करणाऱ्या वाहन उत्पादकांसाठी हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
ही अधिसूचना केवळ इथेनॉल-आधारित इंधन नियमांपुरती मर्यादित नाही; यात वाहनांच्या वजनाच्या मर्यादेतही सुधारणा करण्यात आली आहे. नियम ११५ च्या उप-कलम (१८) अंतर्गत, ‘ग्रॉस व्हेईकल वेट’ (GVW) ची मर्यादा ३,००० किलोवरून वाढवून ३,५०० किलो करण्यात आली आहे. याव्यतिरिक्त, नियमांमध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे की, E85 किंवा E100 इंधनाचा वापर केवळ अशा ‘फ्लेक्स-फ्यूल’ वाहनांमध्येच केला जावा, जी विशेषतः मूळ उपकरण उत्पादकाद्वारे (OEM) या इंधनांसाठी डिझाइन केलेली आहेत.
सरकारने या प्रस्तावित बदलांवर या वर्षाच्या एप्रिल महिन्यात जनतेकडून मते मागवली होती. या सुधारणांमुळे ‘फ्लेक्स-फ्यूल’ वाहनांचे उत्पादन आणि त्यांचा वापर वाढण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा आहे. ज्या वाहन उत्पादकांनी नजीकच्या भविष्यात E100 इंधनावर चालणाऱ्या कार बाजारात आणण्याची योजना आखली आहे, त्यांच्यासाठी हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
E85 आणि E100 इंधन म्हणजे काय?
E85 आणि E100 ही इथेनॉल-मिश्रित इंधने आहेत. E85 मध्ये सुमारे ८५% इथेनॉल असते, तर उर्वरित भाग पेट्रोलचा असतो. दुसरीकडे, E100 मध्ये जवळजवळ पूर्णपणे इथेनॉल असते. अशा इंधनावर चालण्यासाठी वाहनाचे इंजिन आणि इंधन प्रणाली विशेष पद्धतीने तयार केलेली असावी लागते. परिणामी, E100 इंधनावर चालण्यासाठी डिझाइन केलेल्या कार, सामान्य पेट्रोलवर चालणाऱ्या गाड्यांपेक्षा वेगळ्या असतात.
सध्याच्या पेट्रोल कारमध्ये E100 वापरता येईल का?
सामान्य पेट्रोल किंवा E20 इंधनासाठी डिझाइन केलेली वाहने थेट E85 किंवा E100 इंधनावर चालवता येत नाहीत. E20 मध्ये २०% पर्यंत इथेनॉल असते आणि उर्वरित भाग पेट्रोल असतो. E20 पेक्षा जास्त इथेनॉलचे प्रमाण असलेली इंधने (E100 पर्यंत) केवळ अशा वाहनांमध्येच वापरली जाऊ शकतात, जी विशेषतः त्यासाठी डिझाइन केलेली आणि प्रमाणित केलेली आहेत. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, तुमच्या सध्याच्या कारमध्ये अधिक इथेनॉल असलेले इंधन वापरण्यापूर्वी, ती गाडी त्यासाठी सुसंगत (compatible) आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे.
सरकारचा हा पुढाकार देशात ‘फ्लेक्स-फ्यूल’ वाहनांना प्रोत्साहन देण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानला जात आहे. अशी वाहने पेट्रोल आणि इथेनॉलच्या विविध मिश्रणांवर चालण्यासाठी तयार केलेली असतात. E85 आणि E100 इंधनांच्या वापराबाबतच्या नियमांना मंजुरी मिळाल्यामुळे, वाहन उत्पादकांसाठी या तंत्रज्ञानावर आधारित नवीन मॉडेल्स विकसित करण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. नुकतेच मारुती सुझुकीने देशातील पहिली ‘फ्लेक्स-फ्यूल’ कार-‘मारुती वॅगन आर फ्लेक्स फ्युएल’ (Maruti Wagon R Flex Fuel) सादर केली. केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांच्या हस्ते या वाहनाचे अनावरण करण्यात आले. लाँचिंगच्या वेळी कंपनीने सांगितले की, ही कार ‘E85′ इंधनावर सहज चालू शकते. हे इंधन सामान्य पेट्रोलच्या (ज्याची किंमत १०२.१२ रुपये प्रति लिटर आहे) तुलनेत सुमारे २० रुपयांनी स्वस्त आहे. दिल्लीमध्ये या इंधनाची किंमत ८२.१२ रुपये प्रति लिटर इतकी आहे.
बिझनेस टुडे’ द्वारे मारुती वॅगन आरच्या या फ्लेक्स-फ्यूल प्रकाराची चाचणी घेण्यात आली. या चाचणीदरम्यान, कार दिल्लीच्या विविध भागांतून सुमारे ३० किलोमीटर चालवण्यात आली; ज्यामध्ये शहरातील गर्दीचे रस्ते, उड्डाणपूल आणि मोकळ्या रस्त्यांचा समावेश होता. विशेष बाब म्हणजे, ही कार चालवताना ती अगदी सामान्य वॅगन आरसारखीच वाटली. इंजिनच्या कार्यक्षमतेत किंवा सुलभतेत कोणताही फरक जाणवला नाही. गाडीचा वेग वाढवताना नेहमीसारखाच अनुभव आला आणि शहरात गाडी चालवताना ती वेगळ्या प्रकारच्या इंधनावर चालत आहे, असे अजिबात वाटले नाही.
ही कार किती मायलेज देते?
सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे, या कारचे प्रत्यक्ष मायलेज किती आहे? टेस्ट ड्राइव्हदरम्यान, कारच्या ‘मल्टी-इन्फॉर्मेशन डिस्प्ले’ वर ११.८ किलोमीटर प्रति लिटर इतके सरासरी मायलेज दिसून आले. मात्र, यालाच अंतिम किंवा प्रत्यक्ष मायलेज मानले जाऊ शकत नाही, कारण ही चाचणी दिल्लीतील प्रचंड वाहतुकीच्या दरम्यान करण्यात आली होती, ज्यामध्ये गाडी वारंवार थांबवावी लागली होती…चित्रीकरण (शूटिंग), इंजिन दीर्घकाळ सुरू ठेवणे आणि वारंवार वेग वाढवणे यांसारख्या घटकांचा यात परिणाम झाला आहे. प्रत्यक्ष मायलेज निश्चित करण्यासाठी स्वतंत्र, नियंत्रित आणि दीर्घकालीन चाचण्यांची आवश्यकता असेल.
मारुती वॅगनआरच्या फ्लेक्स-फ्यूल आवृत्तीची सुरुवातीची किंमत ७.२४ लाख रुपये आहे. फ्लेक्स-फ्यूल वाहनांच्या बाबतीत एक मोठी विसंगती अशी आहे की, जरी त्यात वापरले जाणारे इंधन स्वस्त असू शकत असले, तरी वाहनांची स्वतःची किंमत मात्र जास्त असते. मारुतीने लाँच केलेली वॅगनआरची फ्लेक्स-फ्यूल आवृत्ती ‘ZXi’ ट्रिमवर आधारित आहे. मानक पेट्रोल मॉडेलच्या तुलनेत, ही फ्लेक्स-फ्यूल आवृत्ती सुमारे ८५,००० रुपयांनी महाग आहे. शिवाय, सुरुवातीच्या चाचण्यांनुसार मायलेजमध्ये कोणताही लक्षणीय फरक दिसून आलेला नाही.
