नमस्कार मित्रांनो मैत्रिणींनो
हिंदू धर्मात साधारण तीन वर्षांनी येणारा अधिक मास हा दान, जप, पूजा, चिंतन आणि नातेसंबंध दृढ करण्याचा काळ मानला जातो.
2026 मध्ये अधिक मास १७ मे ते १५ जून या कालावधीत मानला जात आहे. धार्मिक परंपरेनुसार या महिन्यात केलेले दान, नामस्मरण आणि सेवाभाव विशेष पुण्यदायी मानले जातात. जावयाचा मानपान, वाण, अन्नदान याबरोबरच एक महत्त्वाची परंपरा म्हणजे देवीची ओटी भरणे.
आईची ओटी भरणे म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नाही, तर मातृत्वाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा संस्कार आहे. भारतीय परंपरेत आईला साक्षात लक्ष्मीचे रूप मानले जाते. जन्मापासून आयुष्यभर निःस्वार्थपणे साथ देणाऱ्या आईचा सन्मान करण्यासाठी अधिक मास विशेष मानला जातो. त्यामुळे अनेक ठिकाणी विवाहित मुली या काळात आईला भेटून तिची ओटी भरतात.
ओटी भरण्याची पद्धत प्रदेशानुसार बदलू शकते; परंतु सामान्यतः हळद, कुंकू, तांदूळ, फळे, साडी किंवा वस्त्र, नारळ, थोडी दक्षिणा आणि प्रेमपूर्वक नमस्कार करून आईचे आशीर्वाद घेतले जातात. काही ठिकाणी मंगळवार किंवा शुक्रवार हे दिवस शुभ मानले जातात. मात्र हे कठोर शास्त्रीय बंधन नसून स्थानिक परंपरेनुसार पाळले जाते.
कोणी भरू नये?
याबाबत सर्वत्र एकसारखा शास्त्रीय नियम आढळत नाही. अनेक ठिकाणी ही प्रथा विशेषतः विवाहित स्त्रियांनी करण्याची मान्यता आहे; तर काही कुटुंबांत अविवाहित मुलीही आईचा सन्मान म्हणून ओटी भरतात. त्यामुळे स्थानिक परंपरा, कुटुंबाची पद्धत आणि श्रद्धा यांना महत्त्व दिले जाते. हा विधी कोणाला कमी किंवा जास्त ठरवण्यासाठी नसून भावनेने करण्याचा संस्कार आहे.
परंपरा आणि दानाचे तत्त्व
हिंदू धर्मात अधिक मास (पुरुषोत्तम मास) हा अत्यंत पवित्र आणि पुण्यदायी काळ मानला जातो. हा मास साधारणपणे प्रत्येक २ वर्षे ८ महिन्यांनी येतो. चांद्र आणि सौर कालगणनेतील फरक भरून काढण्यासाठी हा अतिरिक्त महिना जोडला जातो. धार्मिक परंपरेनुसार या महिन्याला भगवान विष्णूंनी “पुरुषोत्तम मास” म्हणून विशेष स्थान दिले.
या महिन्यात दान, जप, तप, उपवास, नामस्मरण, ग्रंथवाचन आणि सेवाभाव यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. अशी श्रद्धा आहे की या काळात केलेले पुण्यकर्म मनशुद्धी, संयम आणि समाजोपयोगी वृत्ती वाढवतात. धर्मशास्त्रांमध्ये दानाचा उद्देश केवळ वस्तू देणे असा नाही; तर त्याग, कृतज्ञता, करुणा, लोककल्याण, कुटुंबाचे नाते दृढ करणे हा त्यामागचा भाव महत्त्वाचा मानला आहे.
अधिक मासात ३३ दानांची करण्याचीही परंपरा
हा केवळ धार्मिक विधी नसून समाजोपयोग, त्याग आणि सेवाभाव यांची शिकवण आहे. या महिन्यात केलेले दान हे दिखाव्यासाठी नव्हे तर श्रद्धा, नम्रता आणि निःस्वार्थ भावनेने करावे असे सांगितले जाते. दानामागचा भाव मोठा – वस्तू छोटी असली तरी तिचे मूल्य मोठे मानले जाते.
अधिक मासाचा खरा संदेश केवळ दानधर्म नाही, तर नाती जपणे हा देखील आहे. जावयाचा मान, मुलीचा सन्मान, आईचे पूजन, गरजूंना मदत या सर्वांमधून कुटुंबातील प्रेम अधिक घट्ट होते. आईची ओटी भरताना आपण तिच्या त्यागाची आठवण करतो आणि तिचे आशीर्वाद स्वीकारतो. म्हणूनच अधिक मास हा केवळ धार्मिक महिना नसून कृतज्ञता, आदर आणि नात्यांचे पुनरुज्जीवन करणारा काळ मानला जातो.
