श्रावण महिन्याच्या शेवटी येणाऱ्या अमावस्येला महाराष्ट्रातील अनेक भागांत पिठोरी अमावस्या म्हणून विशेष महत्त्व दिले जाते. या दिवशी महिला आपल्या मुलांच्या आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सुख-समृद्धीसाठी उपवास व पूजा करतात, अशी धार्मिक परंपरा आहे.
पिठोरी अमावस्या 2026 कधी आहे?
यंदा पिठोरी अमावस्या 10 सप्टेंबर 2026, गुरुवारी साजरी केली जाणार आहे. घरच्या परंपरेनुसार या दिवशी पिठोरी देवी, 64 योगिनी आणि सप्तमातृकांचे पूजन केले जाते.
मनोज जरांगे पाटील यांची मोठी घोषणा, 12 तारखेला बैठक, त्यानंतर मुंबईकडे?
पिठोरी अमावस्येचे महत्त्व
धार्मिक मान्यतेनुसार, पिठोरी अमावस्येच्या दिवशी आई आपल्या मुलांच्या कल्याणासाठी देवीची पूजा करते. मुलांचे आरोग्य चांगले राहावे, त्यांना दीर्घायुष्य लाभावे आणि कुटुंबावर सुख-शांती राहावी, अशी प्रार्थना केली जाते.
महाराष्ट्रातील काही भागांत या अमावस्येला कुशाग्रहणी अमावस्या असेही म्हटले जाते. मात्र पूजा आणि परंपरांमध्ये स्थानानुसार फरक आढळू शकतो.
देशातील सर्वात मोठी बँक १२ हजार कर्मचारी भरणार, २५० शाखा उभारणार
64 योगिनींची पूजा का केली जाते?
पिठोरी पूजेतील महत्त्वाची परंपरा म्हणजे 64 योगिनींचे पूजन. धार्मिक परंपरेत योगिनींना देवीच्या विविध शक्तींचे स्वरूप मानले जाते.
काही ठिकाणी पीठ किंवा कणकेपासून छोट्या प्रतिकात्मक आकृती तयार करून त्यांची पूजा केली जाते. त्यामुळे या व्रताला ‘पिठोरी’ हे नाव पडल्याचे मानले जाते.
64 योगिनींचे पूजन हे स्त्रीशक्ती, संरक्षण आणि मातृत्वाचे प्रतीक मानले जाते. मात्र या परंपरेच्या पद्धती वेगवेगळ्या कुटुंबांत आणि प्रदेशांत बदलू शकतात.
सप्तमातृकांचेही पूजन
पिठोरी पूजेत अनेक ठिकाणी सप्तमातृकांचे स्मरण केले जाते. या सात मातृका पुढीलप्रमाणे आहेत:
- ब्राह्मी
- माहेश्वरी
- कौमारी
- वैष्णवी
- वाराही
- इंद्राणी
- चामुंडा
या देवीरूपांचे पूजन शक्ती आणि संरक्षणाचे प्रतीक म्हणून केले जाते.
पिठोरी अमावस्येला पूजा कशी करावी?
सकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे घालावेत. पूजेची जागा स्वच्छ करून चौरंगावर वस्त्र अंथरावे. त्यावर पिठोरी देवीची प्रतिमा किंवा मूर्ती ठेवावी.
परंपरेनुसार कणकेचे छोटे गोळे करून 64 योगिनींचे प्रतीकात्मक पूजन करता येते. हळद-कुंकू, अक्षता, फुले आणि नैवेद्य अर्पण करावा.
यानंतर सप्तमातृकांचे स्मरण करून दिवा आणि धूप लावावा. आपल्या घरच्या परंपरेनुसार पिठोरी व्रताची कथा वाचावी किंवा ऐकावी. शेवटी देवीची आरती करून प्रसाद वाटावा.
पूजेसाठी लागणारे साहित्य
कणीक किंवा गव्हाचे पीठ, पाट किंवा चौरंग, देवीची प्रतिमा, हळद-कुंकू, अक्षता, फुले, दूर्वा, दिवा, धूप, नैवेद्य, फळे आणि घरच्या परंपरेनुसार तयार केलेले पदार्थ वापरता येतात.
काही कुटुंबांत पिठापासून देवी किंवा योगिनींच्या प्रतिकात्मक आकृती तयार करण्याची पद्धत आहे.
आई मुलांसाठी प्रार्थना का करते?
पिठोरी अमावस्येचा केंद्रबिंदू म्हणजे आई आणि तिच्या मुलांमधील प्रेम व ममत्व. धार्मिक श्रद्धेनुसार, आई या दिवशी आपल्या मुलांच्या आरोग्यासाठी आणि उज्ज्वल भविष्यासाठी देवीकडे प्रार्थना करते.
“माझ्या मुलांना आरोग्य, दीर्घायुष्य, सुख आणि यश मिळू दे. त्यांच्या आयुष्यातील अडचणी दूर होऊ दे आणि कुटुंबावर देवीची कृपा राहू दे,” अशी भावना या पूजेमागे असते.
महत्त्वाची टीप: पूजा करण्याची पद्धत, नैवेद्य आणि 64 योगिनींच्या पूजेची रचना यामध्ये प्रदेश आणि कुटुंबाच्या परंपरेनुसार फरक असू शकतो. त्यामुळे आपल्या घरातील रूढ पद्धतीला प्राधान्य द्यावे.
